Chủ Nhật, 19 / 8 / 2018 - 9:00 pm

Bệnh Gút (phần 1): Tại sao ngày càng gia tăng và khó điều trị

>> Bệnh Gút (phần 1): Tại sao ngày càng gia tăng và khó điều trị
>> Bệnh Gút (phần 2): Diễn tiến, triệu chứng và biến chứng
>> Bệnh Gút (phần 3): Người bệnh Gút nên ăn uống như thế nào?
>> Bệnh Gút (phần 4): Các biện pháp điều trị và phòng ngừa bệnh Gút

Hình ảnh chỉ mang tính chất minh họa.

Hình ảnh chỉ mang tính chất minh họa.

 

1. Bệnh Gút (Gout) là gì?

Gút(Gout) là một bệnh lý viêm khớp do rối loạn chuyển hóa các purin (quá trình chuyển hóa các acid nhân của mọi tế bào), một bệnh lý quan trọng nhất trong nhóm các bệnh khớp do tinh thể (Crystal Arthropathies) đưa đến trình trạng tăng acid uric trong máu.

Acid uric là một sản phẩm chuyển hóa cuối của chuyển hóa các purin. Bình thường, để mức acid uric cân bằng và ổn định, hàng ngày acid uric được thải ra ngoài chủ yếu qua nước tiểu, một phần qua phân. Tình trạng tăng acid uric có thể do tăng sản xuất acid uric trong cơ thể hoặc giảm bài xuất acid uric ra ngoài cơ thể hoặc do cả hai quá trình vừa tăng sản xuất, vừa giảm thải acid uric. Và hậu quả của quá trình trên là sự lắng đọng các tinh thể muối urat ở các mô trong cơ thể. Khi nồng độ acid uric trong máu tăng lên, dẫn tới lắng đọng tinh thể urat tại các khớp, sụn, xương, tổ chức dưới da và các mô ngoài khớp gây bệnh Gút và các biến chứng.

2. Tại sao bệnh Gút ngày càng gia tăng?

Mức sống và lối sống có ảnh hưởng rõ rệt tới tỷ lệ mắc bệnh. Trước đây, bệnh Gút được coi là khá hiếm ở nước ta, nhưng những năm gần đây, số lượng bệnh nhân Gút tăng rõ rệt ở cả hai miền Nam và Bắc. Lý do chính của sự gia tăng này là do khả năng chẩn đoán các bệnh về khớp của chúng ta ngày được nâng lên. Bên cạnh đó còn do mức sống và điều kiện kinh tế của nhân dân ta đã tăng lên rõ và có sự thay đổi lối sống theo kiểu phương Tây… Những điều này đã góp phần thay đổi cơ cấu bệnh tật của nước ta. Các bệnh được coi là của các nước phát triển đã ngày càng xuất hiện nhiều ở nước ta, trong đó phải kể đến bệnh Gút.

Tỷ lệ bệnh gia tăng nhanh trên toàn thế giới trong vài thập niên gần đây, trong đó tỷ lệ mắc bệnh Gút và tỷ lệ tăng acid uric máu khá cao ở các nước phát triển, đặc biệt là Anh và Mỹ. Trong một số nghiên cứu, tỷ lệ bệnh Gút là 3,9% và tỷ lệ tăng acid uric là 24,4% người trưởng thành. Một số lý do gia tăng các tỷ lệ này là:

– Tăng lượng tiêu thụ bia, rượu ở cộng đồng.
– Tăng sử dụng Thiazide và liều nhỏ Aspirin cho các bệnh lý tim mạch.
– Tăng sử dụng chế độ ăn giàu Purin (thịt đỏ, nội tạng động vật như gan, lòng bò, lòng heo…).
– Gia tăng các bệnh lý chuyển hóa như béo phì, tăng huyết áp, tăng lipid máu, đề kháng Insulin và tăng acid uric máu.
– Gia tăng tỷ lệ người trên 65 tuổi và có mối liên quan giữa sự lắng đọng tinh thể urat và sụn khớp bị thoái hóa.
– Gia tăng và kéo dài cuộc sống của các bệnh nhân suy thận mãn ( gia tăng số bệnh nhân suy thận giai đoạn cuối và bệnh nhân ghép thận).

Tất cả lý do trên cũng phù hợp với sự thay đổi về lối sống và điều kiện kinh tế xã hội ở nước ta hiện này và tỷ lệ bệnh Gút cũng có xu hướng tăng nhanh tại nước ta.

3. Các yếu tố làm bệnh Gút tiến triển nặng

Việc sử dụng tùy tiện, dài ngày các thuốc kháng viêm loại Corticosteroid, Aspirin, thuốc lợi tiểu Thiazide. Các thuốc này, đặc biệt là Corticosteroid vừa làm bệnh nặng lên, vừa gây nhiều tác dụng nguy hiểm như thay đổi hình dạng cơ thể, loãng xương, teo cơ, nhiễm trùng, viêm loét đường tiêu hóa, suy tuyến thượng thận, thúc đẩy nhanh việc hình thành các Tophi…

Các bệnh thường đi kèm với bệnh Gút như tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, đái tháo đường, béo phì… cũng làm cho bệnh diễn biến phức tạp hơn và khó kiểm soát hơn. Kiểm soát tốt các bệnh trên cũng ảnh hưởng tốt tới tiến triển của bệnh Gút. Tuy nhiên, có một số thuốc cần phải lựa chọn co phù hợp để việc điều trị các bệnh này không làm bệnh Gút nặng thêm hoặc diễn biến xấu đi.

4. Gút có phải là bệnh bất trị?

Gút là một loại bệnh viêm khớp đáp ứng tốt với điều trị. Nếu được điều trị đúng, ngay ở giai đoạn cấp tính, bệnh có thể được kiểm soát tốt bằng thuốc và chế độ ăn uống, sinh hoạt hợp lý. Các đợt viêm khớp sẽ không tái diễn, bảo tồn được cấu trúc và chức năng của khớp, tránh được các biến chứng của bệnh do sự lắng đọng tinh thể muối urat ở các mô (hệ niệu, thận, hệ tim mạch…).

Ở nước ta, bệnh Gút có thể được chẩn đoán sớm ở các bệnh viện tuyến tỉnh và nhiều bệnh viện tuyến huyện vì không đòi hỏi phương tiện kỹ thuật hiện đại. Tuy nhiên, nhiều bệnh nhân vì không được chẩn đoán và điều trị đúng một thời gian dài nên phải gánh chịu nhiều hậu quả xấu của bệnh và hậu quả xấu của việc điều trị không hợp lý.

Đa số bệnh nhân Gút thường tự mua thuốc điều trị, việc tự điều trị này đồng nghĩa với bệnh sẽ không được kiểm soát đúng, bệnh sẽ nặng thêm và trở thành bất trị. Nhiều bệnh nhân đã ở giai đoạn nan y và tàn phế: biến dạng, mất chức năng của nhiều khớp, loét và chảy máu đường tiêu hóa, sỏi thận, suy thận giai đoạn cuối… Lúc này, thầy thuốc nào chắc cũng bó tay! Sự thiếu hiểu biết đã làm cho Gút, một bệnh vốn dễ chẩn đoán và dễ kiểm soát đã trở thành một bệnh nan y.

5. Phải chăng Gút là bệnh của những người giàu có và thành đạt?

Như chúng ta đã biết, Gút là một trong các bệnh khớp được biết đến rất sớm – từ thời cổ Hy Lạp (thế kỷ thứ tư trước công nguyên). Thời đó, Hyppocrates – ông tổ của nền y học, đã từng gọi Gút là “Vua của các bệnh – King of diseases” và cũng là “Bệnh của vua – Disease of Kings” vì những lý do sau đây:

– Bệnh được thấy đầu tiên ở giới quý tộc, đặc biệt là các Vua.
– Bệnh thường gặp ở ngón chân cái (Big toe), được gọi là chúa tể của các ngón.
– Sự xuất hiện và biểu hiện của bệnh rất đặc biệt: sưng, đau, tấy đỏ rất dữ dội và đột ngột… được ví như một dùi sắt nung đỏ đâm hay bị cắn bởi một con ác quỷ!
– Liên quan chặt chẽ với chế độ ăn uống, sinh hoạt, đặc biệt là: tiệc, rượu và thức khuya… Vì vậy, cũng liên quan nhiều tới giới thượng lưu hơn là hạ dân.

Phải chăng Gút là bệnh của những người đàn ông thành đạt và giàu có? Không hẳn là như thế.

Trên thực tế ai cũng có thể mắc bệnh Gút. Tuy nhiên, những người đàn ông thành đạt có nhiều điều kiện thuận lợi cho bệnh Gút hơn những người khác vì:

– Tuổi thành đạt của đàn ông nước ta hiện nay thường từ 40 trở lên.
– Tỷ lệ tăng acid uric hiện khá cao trong cộng đồng, đặc biệt ở nam giới.
– Sự thành đạt đồng nghĩa với cuộc sống vật chất đầy đủ và sung túc (chế độ ăn uống, sinh hoạt…).
– Sự căng thẳng trong công việc, giao tiếp trong xã hội (tiệc, rượu, thức khuya…) là việc khó có thể tránh khỏi.
– Các yếu tố nêu trên nếu không được kiểm soát sẽ dễ dàng khởi phát bệnh Gút, sẽ làm tái phát cơn Gút cấp và làm bệnh trở nên khó điều trị hơn với một loạt biến chứng tại khớp và ngoài khớp (hệ niệu thận và tim mạch).

 6. Quan niệm Gút là căn bệnh của nam giới liệu có đúng không?

Theo thống kê, có đến 95% bệnh nhân Gút là nam giới. Một câu hỏi được đặt ra là: Vì sao căn bệnh gây nhiều đau đớn này dường như “ưu ái” hơn với đấng mày râu.

Từ lâu Gút đã được xem là một bệnh rối loạn chuyển hóa có tính chất gia đình, khoảng 40% các bệnh nhân Gút có tiền sử gia đình. Cơ chế di truyền đến nay vẫn chưa được biết rõ nhưng các nghiên cứu đã tiến hành gợi ý rằng nồng độ acid uric được kiểm soát bởi nhiều gen liên quan đến quá trình sản xuất và đào thải acid uric.

Cho đến nay, giới khoa học đã xác định được 5 gen liên quan đến bệnh Gút: HGPRT1, Glc6-photphat tại gan và 3 gen PRPPs 1,2,3 có trong tinh hoàn.

Acid uric là một sản phẩm chuyển hóa được hình thành bởi sự phá hủy tự nhiên chất Purin trong cơ thể (chất Purin có trong các tế bào của cơ thể). Thói quen ăn uống (ăn nhiều thịt đỏ, phủ tạng động vật, uống nhiều rượu bia…), ít vận động, thừa cân, béo phì… không chỉ làm tăng hàm lượng Purin trong máu mà còn là nguồn chuyển hóa dở dang tạo ra vô số các gốc tự do, lưu hành trong cơ thể và sẵn sàng gắn vào bất kỳ gen nào có nguy cơ biến đổi.

Bệnh Gút thường gặp ở những “quý ông” tuổi ngoại tứ tuần, thường xuyên sử dụng các thực phẩm giàu đạm và uống nhiều rượu bia. Có thể nói, thói quen ăn uống không kiểm soát là nguyên nhân quan trọng khiến nam giới có nguy cơ mắc bệnh Gút cao hơn nữ giới.

Không như những bệnh viêm khớp khác, bệnh Gút hiếm gặp ở phụ nữ (chỉ khoảng 5% bệnh nhân là nữ). Trong đó, 95% bệnh nhân nữ phát bệnh sau tuổi mãn kinh. Ở phụ nữ, Estrogen (Hormon sinh dục nữ) đóng vai trò quan trọng trong việc cân bằng giữa quá trình tổng hợp và đào thải acid uric trong máu. Đây cũng là lý do phụ nữ trẻ rất ít khi bị Gút. Tuy nhiên, khi bước sang thời kỳ mãn kinh, mức Estrogen suy giảm sẽ kéo theo sự gia tăng nồng độ acid uric trong máu, vì vậy sẽ làm tăng nguy cơ mắc bệnh Gút ở phụ nữ lớn tuổi.

7. Những hậu quả không lường của bệnh Gút

Biểu hiện lâm sàng đặc trưng của bệnh thường là hiện tượng sưng tấy, nóng, đỏ, đau dữ dội tại một khớp ở bàn chân, sau này có thể biểu hiện ở nhiều khớp.

Đa phần bệnh nhân khi điều trị dứt được cơn đau đều tự cho là khỏi bệnh, vì lúc đầu các cơn viêm khớp thường cách xa nhau vài tháng, có khi vài năm. Tuy nhiên, trên thực tế, bệnh vẫn đang âm thầm tiến triển và acid uric vẫn tiếp tục lắng đọng ở các mô bên trong cơ thể (mô mềm quanh khớp, hệ thận tiết niệu…). Nếu không được điều trị tiếp tục và triệt để, các cơn đau sẽ xuất hiện trở lại ngày càng nhiều hơn, nặng hơn và chuyển thành mạn tính.

Ở giai đoạn mạn tính, ngoài việc xuất hiện những u, cục gọi là hạt Tophi xung quanh khớp, gây biến dạng khớp, ảnh hưởng tới thẩm mỹ, tới chức năng vận động, gây đau đớn, tàn phế… còn gây các biến chứng ngoài khớp (hệ thận niệu, hệ tim mạch…) làm gia tăng nguy cơ tử vong.

Còn tiếp >>

Nguồn: Tạp chí “Bác Sĩ Gia Đình” Số 167 (05/07/2015).

Ý kiến bạn đọc ( 0 )

Mới nhất

|

Quan tâm nhất

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

XEM THÊM
Hôm nay: 50
Trong tháng: 1697
Tất cả: 1961125