Thứ Ba, 20 / 11 / 2018 - 12:46 am

Những nhận định cơ bản về tuổi vị thành niên

>> Giáo dục giới tính là gì?

Hiểu rõ những đặc tính tâm lý và đáp ứng những nhu cầu của vị thành niên là bước quan trọng để giảm bớt “sự nổi loạn” của lứa tuổi này. Đó là sự lựa chọn đúng nhất chứ không phải là đưa ra những cấm đoán nghiệt ngã.

Vị thành niên, họ là ai?

Vị thành niên là những người ở lứa tuổi từ 10 – 19. Năm 1998, trong một tuyên bố chung giữa Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF) và Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc (UNFPA) đã thống nhất phân loại nam nữ còn trẻ tuổi thành 3 loại như sau: vị thành niên (adolescent) 10 – 19 tuổi, thanh niên (youth) 15 – 24 tuổi, người trẻ (young people) 10 – 24 tuổi.

Theo định nghĩa nối trên vị thành niên chiếm 20% dân số thế giới. Trong khi khái niệm thanh niên có sự khác biệt tùy theo từng nền văn hóa thì toàn thế giới ngày càng nhất trí rằng tuổi vị thành niên là một giai đoạn khác biệt và quan trọng trong cuộc sống con người.

Ảnh minh họa

Những đặc điểm tâm lý của trẻ vị thành niên

Đây là thời kỳ phát triển đặc biêt xảy ra đồng thời với hàng loạt những biến đổi nhanh chóng về cơ thể, biến đổi tâm lý và các mối quan hệ xã hội.

Thời kỳ vị thành niên sớm (10 – 13 tuổi):

– Ý thức được bản thân không còn là trẻ con, muốn độc lập.

– Quan tâm nhiều đến quan hệ bạn bè.

– Quan tâm đến hình thức bên ngoài và những thay đổi của cơ thể.

– Tò mò, thích khám phá.

– Phát triển tư duy trừu tượng.

– Có hành vi mang tính chất thử nghiệm, bốc đồng.

Thời kỳ vị thành niên giữa (14 – 16 tuổi):

– Tiếp tục quan tâm đến ngoại hình.

– Tỏ ra độc lập hơn, thích quyết định, có xu hướng tách khỏi sự kiểm soát của gia đình.

– Chịu ảnh hưởng nhiều của bạn bè.

– Quan tâm đến bạn khác giới, dễ ngộ nhận giữa tình bạn và tình yêu.

– Tiếp tục phát triển tư duy trừu tượng.

– Phát triển kỹ năng phân tích, bắt đầu nhận biết hậu quả cảu hành vi.

– Bắt đầu thử thách các quy định, các giới hạn mà gia đình và xã hội đặt ra.

Thời kỳ vị thành niên muộn (17 – 19 tuổi):

– Khẳng định sự độc lập và tạo dựng hình ảnh bản thân tương đối ổn định.

– Khả năng đánh giá và giải quyết vấn đề tốt hơn.

– Cách suy nghĩ, nhận xét và ứng xử chín chắn hơn.

– Ảnh hưởng của bạn bè giảm dần, quay lại chú trọng đến mối quan hệ gia đình.

– Chú trọng tới quan hệ riêng tư, tin cậy mối quan hệ giữa hai người hơn là quan hệ theo nhóm.

– Định hướng cuộc sống và nghề nghiệp rõ ràng hơn.

– Biết phân biệt tình bạn và tình yêu, cách nhìn nhận tình yêu thực tế hơn.

Có những trở ngại nào về mặt bảo vệ sức khỏe cho vị thành niên?

Phát triển nhanh về thể lực nhưng không nhận thức được một chế độ dinh dưỡng đầy đủ (đối với đa số dân số ở khu vực các nước kém và đang phát triển); không có đủ kiến thức, hiểu biết về sự trưởng thành của bản thân, đặc biệt là sự phát triển tính dục; không nhận được đầy đủ thông tin hữu ích, đúng đắn về sức khỏe sinh sản (các biện pháp tránh thai, về cách phòng tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục, kể cả HIV / AIDS cho nên không biết tự bảo vệ); những người cung cấp dịch vụ sức khỏe sinh sản (SKSS) thường được đào tạo rất ít về phương pháp tiếp cận bảo vệ SKSS và sức khỏe tình dục vị thành niên; những dịch vụ hiện có ít khi được thiết kế với sự quan tâm để phục vụ cho lứa tuổi vị thành niên.

Những đánh giá lầm lẫn về bản năng tính dục của vị thành niên?

Rất nhiều người lớn tuổi tin ràng thanh thiếu niên thường bừa bãi trong quan hệ tình dục. Nhiều người cho rằng nếu cung cấp thông tin cho tuổi trẻ và giúp họ phòng tránh thai cũng như các bệnh lây tuyền theo đường tình dục thì sẽ “vé đường cho hươu chạy”. Một giả định sai lầm nữa là cho rằng cách tốt nhất để giúp vị thành niên là nói với họ những gì không nên làm.

Trên thực tế, nếu chỉ khơi gợi sự tò mò của vị thanh niên thì sẽ khiến cho họ muốn “thử” làm điều mà người lớn khuyên họ không nên làm. Trong khi đó, điều quan trọng hơn là cần giúp vị thành niên có được sự hiểu biết để tự bảo vệ.

Một số đặc tính của vị thành niên đối với hành vi tính dục?

Ngay từ thời cổ đại, nhà hiền triết Hi Lạp Aristotelesđã có nhận xét đáng ngạc nhiên về tuổi vị thành niên (đại ý): “Đó là nhưng người có xu hướng ham muốn và sẵn sàng biến ham muốn đó thành hành động. Trong số những ham muốn thể chất thì ham muốn tình dục dễ giải tỏa và phóng túng nhất. Tuổi vị thành niên là tuổi luôn biến đổi và ham muốn của họ cũng thất thường, mạnh mẽ, sôi nổi nhưng không kiên định, giống như cơn đói, cơn khát của người ốm”. Vị thành niên có những thay đổi về sinh lý, xúc cảm, nội tiết có ảnh hưởng đến hành vi tình dục; các hoạt động tình dục xảy ra ở lứa tuổi này thường không dự kiến trước và không thường xuyên; thường không tin rằng những nguy cơ về hành vi tình dục có thể xảy ra với chính mình (có thai, lây nhiễm bệnh…); Không mấy khi chủ động chuẩn bị các biện pháp tránh thai; hoạt động tình dục thường do nhưng đòi hỏi bên ngoài vấn đề tình dục; thích sự kín đáo, riêng tư cho nên không thích đến các phòng khám kế hoạch hóa gia đình vì sợ gặp những người quen biết; lo lắng bố mẹ, bạn bè biết mình đang sử dụng các biện pháp tránh thai.

Ngày nay, xã hội nhìn nhận vị thành niên như thế nào?

Nhiều xã hội vẫn nhìn nhận vị thành niên là những người chưa phát triển đầy đủ, thiếu trách nhiệm và chưa có khả năng để quyết dịnh trong cuộc đời. Bởi thế, vị thành niên phải trải qua một giai đoạn dài khi họ không được coi là trẻ con nhưng cũng chưa được coi là người lớn. Vị thành niên biết về tình dục và có hoạt động tình dục là do sự phát triển tâm sinh lý và thường sớm hơn sự mong đợi của người lớn và xã hội.

Nguồn: Sách “Giáo dục giới tính cho trẻ vị thành niên” – Bác sĩ Đào Xuân Dũng

Ý kiến bạn đọc ( 0 )

Mới nhất

|

Quan tâm nhất

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

XEM THÊM
Hôm nay: 0
Trong tháng: 3618
Tất cả: 2170375